Rüyaları Aktif İmgelemle Tamamlamak

Rüyalar, bilinçdışının sembolik dilde yazılmış anlatılarıdır. Ancak bu anlatılar çoğu zaman tamamlanmış bir hikâye sunmaz. Sahneler yarım kalır, imgeler konuşur ama açıklamaz, duygular belirir fakat bir sonuca bağlanmaz. Jungiyen psikolojide bu durum bir “eksiklik” olarak değil, bilinç ile bilinçdışı arasında devam etmesi gereken bir diyalog çağrısı olarak görülür.
Rüyanın bıraktığı yerden psişik süreci bilinçli düzlemde sürdürmenin bir yolu olarak, Carl Gustav Jung’un geliştirdiği aktif imgelem (active imagination) yöntemi, tam da bu noktada devreye girer.

Jung’a göre rüya, bilinçdışının egoya gönderdiği tek seferlik bir mesaj değil, daha geniş bir dönüşüm sürecinin parçasıdır. Bu nedenle rüya, yalnızca yorumlanacak bir metin değil, ilişki kurulacak canlı bir süreçtir. Jung bu yaklaşımı şöyle ifade eder:

“Bilinçdışıyla ilişki, pasif bir anlama faaliyetiyle değil, onunla kurulan yaşayan bir etkileşimle mümkündür.”(Jung, 1954, Collected Works, Vol. 8) Aktif imgelem, bu yaşayan etkileşimin yöntemidir.

Jung aktif imgelemi, bilinçli ego ile bilinçdışı içerikler arasında aracı bir alan olarak tanımlar. Bu alan ne saf hayal gücüdür ne de kontrolsüz bir bilinçdışı taşkınlık. Temel ilke şudur; Ego sahnede kalır, ama yönetmenlik yapmaz.

Teknik olarak aktif imgelem ile kişi rüyadan kalan güçlü bir imgeyi, sahneyi ya da figürü seçer. Bu imge zihinde bilinçli olarak yeniden çağrılır.
Ego, “ne olması gerektiğini” belirlemeden imgenin kendi hareketini izlemesine izin verir. İmge konuşabilir, dönüşebilir, tepki verebilir. Ego, bu sürece tanıklık eder ve gerektiğinde diyalog kurar.

Aktif imgelem fantezi değildir. Ego’nun bilinçdışı içeriği istediği yöne sürmesi, tekniği geçersiz kılar. Jung bunu durumu şöyle açar, “Eğer bilinçli zihin imgeleri manipüle ederse, artık aktif imgelem değil, yalnızca hayal kurma söz konusudur.”
(Jung, 1960, The Structure and Dynamics of the Psyche)

Bu nedenle aktif imgelem, ne bastırarak ne de teslim olarak, disiplinli bir içsel duruş gerektirir:

Erich Neumann, Jung’un aktif imgelem anlayışını bireysel psikolojinin ötesine taşıyarak, bilincin evrimsel gelişimi bağlamında ele alır. Neumann’a göre rüyalar ve aktif imgelem çalışmaları, bireyin kişisel geçmişinden çok daha eski, kolektif katmanlara açılır.

Neumann, arketiplerin yalnızca sembolik temsiller değil, psişeyi dönüştüren dinamik güçler olduğunu vurgular. Bu nedenle aktif imgelem, arketiple karşılaşmanın güvenli yollarından biridir. “Arketip, bilince doğrudan girerse yıkıcı olabilir, fakat imgesel düzeyde karşılanırsa dönüştürücü bir işlev görür.”
(Neumann, 1954, The Origins and History of Consciousness)

Bu bakış açısından aktif imgelem, bireyin içsel çatışmalarını “çözmekten” çok, onları taşıyabileceği bir form kazandırır. Rüyanın tamamlanması, bir sorunun ortadan kalkması değil, bilincin, o gerilimle yeni bir ilişki kurmasıdır.

Marie-Louise von Franz, aktif imgelem pratiğine en somut ve etik çerçeveyi kazandıran isimlerden biridir. Von Franz’a göre rüyadaki figürler, çocuklar, gölgeler, hayvanlar, rehberler, egonun parçaları değil, özerk psişik varlıklardır.

Bu nedenle aktif imgelemde figürlerle konuşurken temel ilke onları açıklamaya çalışmamak ve onlara soru sormaktır. Von Franz bunu şöyle ifade eder; “Bilinçdışı figürlerle ilişki, yorumla değil, diyalogla kurulur. Yorum erken gelirse süreç ölür.” (von Franz, 1980, Projection and Re-Collection in Jungian Psychology)

Von Franz, aktif imgelemin özellikle travmatik rüyalarla çalışırken çok dikkatli kullanılması gerektiğini vurgular. Amaç, bilinçdışı içeriği hızla ‘iyileştirmek’ değil, onun kendi temposunda konuşmasına alan açmaktır.

Aktif imgelem özellikle şu durumlarda etkili bir yöntemdir; Tekrarlayan ya da yarım kalan rüyalar, güçlü duygusal yük taşıyan semboller, eşik, çağrı ya da yön duygusu içeren rüyalar,Travmatik imgelerin hâlâ “canlı” olduğu deneyimler.

Bu çalışmanın en önemli faydası, rüyayı zihinsel olarak açıklamak değil; rüyanın psişik enerjisinin yeni bir düzende yerleşmesine izin vermektir. Jung’un ifadesiyle, “Bilinçdışı çözüm sunmaz; denge arar.” (Jung, 1951, Aion) Rüyayı aktif imgelemle tamamlamak, bu denge arayışına bilinçli bir katılım anlamına gelir.

Rüyaları aktif imgelemle tamamlamak, rüyayı “bitirmek” değildir. Aksine, rüyanın başlattığı dönüşüm sürecini bilinçli hayatta sürdürebilmektir. Jung, Neumann ve von Franz’ın aktif imgeleme ortak yaklaşımı, psikolojik dönüşümün, hızlı kavrayışlarla değil, taşınabilen süreçlerle olduğu yönündedir. Aktif imgelem, bu sürecin dilidir.

– Jung, C. G. (1951). Aion. Collected Works, Vol. 9ii. Princeton University Press.

– Jung, C. G. (1954). The Development of Personality. Collected Works, Vol. 17.

– Jung, C. G. (1960). The Structure and Dynamics of the Psyche. Collected Works, Vol. 8.

– Neumann, E. (1954). The Origins and History of Consciousness. Princeton University Press.

– von Franz, M.-L. (1972). Alchemical Active Imagination. Shambhala.

– von Franz, M.-L. (1980). Projection and Re-Collection in Jungian Psychology. Open Court.

– Stein, M. (1998). Jung’s Map of the Soul. Open Court.